Cumhuriyetçilik

(Atatürk İlkeleri)

Tanımı : “Yönetim biçimi olarak millet egemenliğine dayalı, cumhuriyet rejimini öngörmek ve bunu bir yaşam biçimi olarak benimsemektir. “

Batı dillerinde cumhuriyetin karşılığı, ulusun kendisini yönelmesidir. Cumhuriyete hayat veren damarların başında ise demokrasi geliyor. Gerçek cumhuriyet rejimlerinde sistemin demokrasi ile olan ilişkisi çok önemlidir. Çünkü iç ve dış tehlikelere karşı cumhuriyet kendisini, demokrasinin gerekleri içinde koruyacaktır. Bunun dışına çıkılırsa; demokrasi ile cumhuriyet arasında kopukluk başlar. Eğer böyle olursa en büyük zararı cumhuriyetin yine kendisi görecektir.

Demokrasiyi benimsemiş siyasî rejimlerde, özgürlüklerin kullanılma alanları demokrasinin kuralları ile sınırlandırılmıştır. Cumhuriyet rejiminde kimsenin sınırsız hak ve hukuku yoktur. Çünkü demokrasilerde; kişilerin, dolayısıyla, toplumların özgürlükleri, hukuk yolu ile güvence altına alınmıştır. Bunların sınırları da adaletin kalemi ile çizilmiştir.

29 Ekim 1923′te ilân edilen cumhuriyetin alt yapısını Atatürk aşama aşama nasıl hazırlamıştı? Cumhuriyet, lâik bir sistem üzerinde kurulacaktı. Yani cumhuriyet idaresinde ne halifeye ne de onun kalıntılarına yer vardı.

Cumhuriyeti adaletli bir hukuk sistemi koruyacaktı. Cumhuriyetin genç kuşakları çağ dışı kişiler tarafından değil, bağımsızlık ve hürriyetin değerini bilen öğretmenler tarafından yetiştirilecekti. İmparatorluktan kalan mantık dışı ne varsa hepsi kaldırılacak, cumhuriyetin temelini ilim oluşturacaktı.

Bilgisiz ve bilinçsiz bir halk topluluğunun ulus olma hakkına sahip olamayacağını vurgulayan Atatürk, ulusun bilinçlendiği oranda hak ve hukukuna sahip çıkacağını biliyordu. Bu nedenle eğitim ve kültüre çok önem vermiştir. O’nun, bir bakıma kültürü, cumhuriyetin temellerinden biri olarak görmesindeki neden budur.

Atatürk, cumhuriyetçilik ilkesiyle ilgili görüşlerini birçok kez dile getirmiştir:

“Türk Milleti, halk idaresi olan cumhuriyetle idare olunur.” (Afet İnan-Medeni Bilgiler ve M. Kemal Atatürk’ün El Yazılan sh. 352)

“Türk Milleti’nin yaradılışına ve karakterine uygun idare, cumhuriyet idaresidir. Bu günkü Hükümetimiz doğrudan doğruya milletin kendi kendine, kendiliğinden yaptığı bir devlet teşkilatı ve hükümetidir ki, onun adı cumhuriyettir. Artık hükümet ve millet arasında geçmişteki ayrılık kalmamıştır. Yönetim halk, halk yönetim demektir.” (Söylev ve Demeçler C.III. sh. 75, C. II sh. 230)

“Demokrasi prensibi, egemenliği kullanan araç ne olursa olsun, esas olarak milletin egemenliğine sahip olmasını ve sahip kalmasını gerektirir. Bizim bildiğimiz demokrasi siyasaldır. Onun hedefi, milletin idare edenler üzerindeki kontrolü sayesinde siyasal özgürlük sağlamaktır.” (Afet İnan-M. Kemal Atatürk’ten Yazdıklarım, sh. 71,73)

7. Sınıf SBS Hazırlık Türkçe ( Fiiller Çözümlü Test )

Bahar Yayınevine Ait Test Sorularını Çözmek İçin "Devamını Oku" Linkine Tıklayınız ve Testleri Çözmeye Başlayınız..
Test Sonunda Kaç Puan Aldığınızı ve tavsiyelerimizi göreceksiniz.
Bilgicik.com Sınavınızda Başarılar Diler :)
Not: Konu anlatımı ve Testlerin Bir başka sitede Bahar Yayınevinden izin alınmadan yayınlanması yasaktır.Yayıncı kuruluştan izin almadan yayınlanması halinde uyarı yapılmaksızın yasal süreç başlatılacaktır.

7. Sınıf SBS Hazırlık Türkçe ( Fiiller Çözümlü Test )

Başla

7. Sınıf SBS Hazırlık Türkçe

Bahar Yayınevine Ait Test Sorularını Çözmek İçin "Devamını Oku" Linkine Tıklayınız ve Testleri Çözmeye Başlayınız..
Test Sonunda Kaç Puan Aldığınızı ve tavsiyelerimizi göreceksiniz.
Bilgicik.com Sınavınızda Başarılar Diler :)
Not: Konu anlatımı ve Testlerin Bir başka sitede Bahar Yayınevinden izin alınmadan yayınlanması yasaktır.Yayıncı kuruluştan izin almadan yayınlanması halinde uyarı yapılmaksızın yasal süreç başlatılacaktır.

Fiil

Fiil kelimesinin Türkçe'deki anlamına bakmak istiyorsanız, Türkçede fiil maddesini ziyaret ediniz.
Fiil veya eylem, iş, oluş ya da hareket bildiren sözcük. Yapılan her türlü hareket fiil olarak adlandırılır. Fiiller belirli zaman ve dilek ekleriyle çekimlenebilirler. Buna fiil çekimi denir.

Örnek 

Dün arabamı yıkadım.

Fiiller (Eylemler)

FİİL (EYLEM) 

                Kainatta iki temel öğe vardır. Birincisi her türlü canlı, cansız nesne ve kavramı karşılayan isimler. İkincisi ise bu isimlerin meydana getirdiği iş, oluş ve hareketler yani fiiller     

                Dilin temel görevi ise bu kavram ve hareketleri sesler veya harfler aracılığıyla söze dönüştürmektir.  Seviyorum, okuduk,çalışmalıyız,  gideceğim. Dikkat edersek bu kelimeler iş, oluş, hareket, durum bildirmekle kalmıyor, bu işleri yapanları yani şahısları ve de işlerin gerçekleştiği zamanı veya dileğini bildiriyorlar.  Sevdik .... (Sevme işini geçmişte, biz gerçekleştirdik.)

Fiil (Eylem) : Varlıkların yaptıkları işleri, hareketleri veya içinde bulundukları durumları bir kipe (yani zamana veya bir dileğe) ve kişilere bağlayarak bildiren kelimelere fiil denir. Fiillerin üç temel kuralı vardır:

a)        İş, hareket, oluş bildirir.

b)        Kök veya gövde halindeyken kip eklerini alabilir.

c)        Kök ve gövde halindeyken mastar eklerini (-mek, -mak) alabilir.

Fiillerin en önemli özelliği harekettir. Fiiller hareketlerine göre üç çeşittir:

1.        İş ve Kılış Fiilleri: Bir nesneyi olumlu olumsuz etkileyen, insanlar tarafından genellikle bilinçli olarak gerçekleştirilen fiillerdir. Bu fiiller “kimi, neyi” sorularına cevap verir. Bu nedenle iş ve kılış fiilleri çatısına göre geçişli fiillerdir. Kır-, ver-, dur-...

2.        Durum Fiilleri: Fazla hareketi olmayan, belli bir süre devam eden, nesneyi etkilemeyen, insanlar tarafından bazen bilinçli, bazen bilinçsiz gerçekleştirilen ve sona ermeleri için başka bir fiilin başlaması gereken fiillerdir. Durum fiilleri çatı yönünden geçişsizdir. Uyu-, kalk-, yat-...

3.        Oluş Fiilleri: Bu fiillere “doğa fiilleri” de denir. Oluş fiillerinde kendi kendine olma anlamı vardır. Bu fiiller aslında gizli bir güç tarafından gerçekleştirilir.  Bu fiillerin gerçekleşmesi irademize (isteğimize) bağlı değildir. Yağ-, es-, yeşer-, kızar-, acık-, gürle-...

Örnek Soru: Aşağıdaki cümlelerin yüklemi olan fiillerden hangisi “oluş” bildirmektedir?

A)Sizi çok seviyoruz.   B)Bir de şu soruyu çözsene.    C)Çocuklar ne güzel de oynuyorlar.   D)Sen ne kadar da büyümüşsün, ufaklık!

[Cevap: A’da sev(mek) için birine ihtiyaç vardır. B’de, çöz(mek) için soruya ihtiyaç vardır. Her iki fiil de kılış bildiriyor. C’de oyna(mak) durum bildirir. D’de ise büyü(mek) irademizin dışında olur, biz istediğimiz için büyümeyiz. Cevap D’dir. ]

Fiillerde Somutluk-Soyutluk

Somut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanabilen fiillere denir. Kır-, oku-, yaz-...

Soyut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanamayan; fakat var olan fiillere denir. Düşün-, hoşlan-...

                Bazı somut fiiller, cümlede kullanılışına göre soyut olabilir: Babam biraz odun kırdı. (Somut)  / Arkadaşımın sözleri kalbimi kırdı. (Soyut)

Dikkat ! Bir kelimenin fiil olabilmesi için şu üç öğeyi bulundurması gerekir.

1.        Fiil tabanı                   2.        Kip eki                      3.        Şahıs eki

A) Fiil Tabanı (Kök veya Gövde) : Fiilin kök veya gövdesi,başka bir ifadeyle kelimenin (-mek, -mak) eklenebilen en büyük parçasıdır.  Okudum                 oku (mak)

                Kısacası, çekimli bir fiilden kip ve kişi ekleri atıldıktan sonra kalan iş, oluş veya hareket bildiren kısma fiil tabanı denir. Fiil tabanı basit (kök) veya yapım eki alarak türemiş (gövde) halinde olabilir.

Çekimli Fiil         Kök( İsim  -   Fiil )         Gövde       Taban             Mastar (Fiilin İsmi)

Gördüm                           -----      Gör           -------         Gör                    Görmek

Başlattık                       Baş       ------         Başlat        Başlat             Başlatmak

Yazdırın                        -----       Yaz          Yazdır       Yazdır             Yazdırmak

(Yukarıdan da anlaşılacağı gibi her fiilin kökü fiil değildir. Bazen isim de olabilir.)

Kelime                   Kök         Gövde     Taban

Sarardı                 sarı         sarı ar    sarar(mak)

Yaşıyorum            yaş          yaş a      yaşa (mak)

Çoğalmış             çok         çok al    çoğal (mak)

B) Kip Eki : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklerle almış oldukları biçimine “kip” denir. Kipler iki grupta incelenir:

  A)      Bildirme (Haber) Kipleri                   B)       Dilek (Tasarlama) Kipleri

Haber (Zaman) Kipleri

Dilek Kipleri

Geçmiş Zaman	-di -miş	Gereklilik Kip	-meli, -malı
Şimdiki Zaman	-( ) yor	İstek	-e, -a
Gelecek Zaman	-ecek, -acak	Şart	-se, -sa
Geniş Zaman	-( ) r	Emir	Eki yoktur.

C)      Şahıs Eki : Fiilin bildirdiği iş mutlaka canlı veya cansız bir varlık (özne) tarafından yapılır. İşte bu varlığa fiilin kişisi denir. Türkçe’de üç tanesi tekil, üç tanesi çoğul olmak üzere altı tane şahıs vardır.

Ben....(Kendisi söz söyleyen)

Sen....(Kendisine söz söylenilen)

O......(Kendisinden bahsedilen)

Dikkat: Fiilin bildirdiği şahısları aldıkları eklerden tanırız. Sevdi-m...(Ben), Sevmiş-sin ...(Sen)               

	Tekil	Çoğul
1	Ben	Biz
2	Sen	Siz
3	O	Onlar

* Çalış – tı –m           Ben 

* Çalış – sın             Sen

* Oku – muş               ---  (3. tekil şahıs eki yoktur)

·          İste – di – m  (Fiil tabanı-Kip eki-şahıs eki)

Örnek Soru : Aşağıdakilerden hangisi çekimli fiil değildir?

A) Anlarım            B) Anlamak           C) Anlamazsın      D) Anlıyorum

Çözüm: Şimdi bu kelimelerde fiilin 3 temel öğesinin (taban, kip, şahıs) olup olmadığına bakalım:

Anlarım (Fiil tabanı, geniş z., 1.t.ş.)

Anlamazsın (Fiil tabanı, geniş zamanın olumsuzu, 2.tekil ş.)

Anlıyorum (Fiil tabanı, şimdiki z., 1.tekil ş.)

Anlamak (Mastar eki alan fiiller artık fiil değil fiilin ismidir ve isimlerde kip ve şahıs kavramı yoktur. )   Cevap B’dir.

Türkçe’de Şahıs Ekleri kimi kiplerde değişik şekillerdedir:

Şahıs        1.çeşit      2.çeşit      3.çeşit      4.çeşit

1.Tekil    -m           -im          -yim       

2.Tekil    -n            -sin          -sin          ----

3.Tekil    ---            ----          ----          sin

1.Çoğul    -k            -iz            -lim        

2.Çoğul    -niz          -siniz       -siniz       -in, -iniz

3.Çoğul    -ler          -ler          -ler          -sinler

1.        Çeşit ekleri alan kipler: Görülen geçmiş zaman, dilek-şart

2.        Çeşit ekleri alan kipler: Öğr.geç.zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman, gereklilik kipi

3.        Çeşit ekleri alan kipler: İstek kipi

4.     Çeşit ekleri alan kipler: Emir kipi

FİİLLERİN OLUMSUZLUK ŞEKLİ

Fiil tabanı +Olumsuzluk Eki (-me,-ma, -mez, -maz)+Kip +Şahıs Eki

Sev                          me                                                          di             m     

Gel                           me                                                           --          y in     

DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu 1. şahıslarda –me, -ma diğerlerinde ise –mez, -maz ile yapılır. Ve “- ( ) r  kip ekinin yerini alır. Sev (e) r  im ----Sev (me) m    /  Bil (i) r sin....Bil (mez) sin

DİKKAT :

21:47 - 6/3/2007 - yorum yaz

baslık

Çekimli fiilin bölümleri;
- Fiil kökü
- Kip eki
- Şahıs eki

Çekimli Fiil
Mastar halinde bulunan fiile yapım ekleri getirilerek yani zaman ve sahış ekleri getirilerek fiili başka kalıplara sokmaya denir.

gitmek
gidiyorum
gidiyorsun
gidiyor
gidiyoruz
idiyorsunuz
gidiyorlar

Bu, konuyu anlaman için bir örnekti
Sorunun cevabı A şıkkı

ağaç yaş iken eğilir----> eğil-mek--Fiil
at binicisini tanır----> binici-bin-mek- Fiil
ağır gitki yol alasın---->alasın-al-mak-Fiil

Yapılarına Göre Fiiller

YAPILARINA GÖRE FİİLLER

                Türkçe’de fiiller yapı bakımından üçe ayrılır:

1.        Basit fiil

2.        Türemiş fiil

3.        Birleşik fiil

1.BASİT FİİLLER: Herhangi bir yapım eki almamış, başka bir kelimeyle de birleşmemiş kök durumundaki fiillerdir. Kök, fiilin bölünemeyen en küçük anlamlı parçasıdır.

Sev-, ağla-, kaç-, sor-

                Çekimli bir fiilin kip, kişi ve olumsuzluk ekleri atıldıktan sonra geriye kalan iş, oluş, hareket bildiren kısmı yapım eki almamış, yani başka bir kelimeden türememiş veya başka bir kelimeyle de birleşmemiş fiil basit yapılıdır.

Okuyacakmışsın ....Oku-y-acak-mış-sın (Kök-yardımcı ses-gelecek zam.eki-rivayet eki-2.tekil şahıs eki.)

2.TÜREMİŞ YAPILI FİİLLER: Fiil ya da isim köklerine yapım eki getirilerek türetilen fiillerdir.

Göz-le-                    gör-üş                     yaş-a-                      giy-in

İsim                         fiil                           isim                         fiil   

      Fiil                       fiil                          fiil                            fiil

Dikkat ! Yansıma olan kelimelerle de fiil türetilebilir.( Çat-la-, fısıl-da-, hav-la-)

Örnek Soru: Hangi cümledeki yüklemin yapısı basittir? (19996 DPY)

A)      Yeni aldığı elbiseyi bugün giydi.

B)       Çocuk, yatağından hafifçe doğruldu.

C)       Seyahatten dönen kardeşini yokladı.

D)      Akşam olunca sokaklar tenhalaştı.

Cevap (A) : Giy-di   (Basit)

Örnek Soru : Aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi isimden türemiş bir fiildir?

A)      Babam koca bir ayı avlamış.

B)       Bebeğe yedirdin mi mamasını?

C)       Bu kartları çok ucuza bastırdım.

D)      Alıştım artık, bana yapılanlara. 

Cevap (A) : Av (isim)

3. BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER : İki ya da daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturdukları fiillerdir. Üç yolla yapılır:

a)       Yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller:       

İ  S  İ  M	Yardımcı Fiil
	et-
	ol-
	eyle-
	kıl-

Yardım      et-

Başarılı      ol-

Not: Ol-  yardımcı fiili tek başına da fiil olarak kullanılabilir. Ben hep sizin yanınızda olacağım.

Örnek Soru: “Olmak” fiili aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiil olarak kullanılmıştır? (1996 – FL / AÖL)

A)      Gideli iki yıl oluyor.  (Zarf Tümleci)

B)       Her şeyden önce insan olmalı.  (Yüklem)

C)       Evimizin bir de bahçesi olmalı. (Özne)

D)      Bu yaz ekinler erken oldu.  (Zarf Tümleci)

Cevap (B)

Çözüm: Ol- kelimesi tek başına yüklem olduğu zaman, yanındakini fiilleştirmek yerine onları özne, nesne veya tümleç olarak alır.

DİKKAT ! Yardımcı fiille oluşturulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya ses türemesi oluşuyorsa fiil bitişik yazılmalıdır. Eğer ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi olmuyorsa ayrı yazılır.

Sabır-et-     sabret-  (Ses düşmesi)

Af-et-         af-f-et- (Ses türemesi)

Terk et-

Namaz kıl-

Hasta ol-

Örnek Soru: Hangi cümlede birleşik fiil yoktur? (1993 EML)

A)      Bahçede çalışan komşumuza yardım edelim.

B)       İnsanları fikirlerinden dolayı küçümsemeyin.

C)       Sabahtan beri içimde bir  eziklik hissediyorum.

Dayıma, sabah erkenden telefon ettim.

b)       Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller ( Deyim Halindeki Birleşik Fiiller) :

            Kelimelerin gerçek anlamlarından sıyrılmasıyla yani mecaz anlamda kullanılmasıyla oluşan birleşik fiillerdir. –mek. –mak mastar ekinin alabilen deyimler bu gruba girer.  Veya ; isim soylu kelime ya da kelimelerle bir fiilin bir araya gelmesiyle oluşur.

Memleketim gözümde tütüyor ! Başka nereye başvurdunuz? Çok eziyet çekmiş.

(Göz gezdir-, kafa patlat-, kapı dinle-, kulak asma-, akıl ver-...)

c)        Kurallı Birleşik Fiiller

En az iki kelimenin belli bir kurala göre birleşmesiyle oluşan birleşik fiillerdir. Dilimizde çok değişik  kurallı birleşik fiil vardır. Bunların en yaygın olarak kullanılanları dört çeşittir.

1) Tezlik Fiili: Fiil kök ve gövdelerine –ı, -i, -u, -ü ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime “vermek” fiiliyle birleştirilir. Tezlik fiilleri daima bitişik yazılır. Geliver-, yapıver-, okuyuver-, seçiver...

Tezlik fiillerinde genellikle “çabukluk, beklenmezlik, kolaylık, önem vermeme” anlamları görülür.

Gazeteyi yere atıverdi. (Önem vermeme)

Fiil Tabanı             -(i) ver (mek)

Bak                         (ı)ver-

                Tezlik fiilinin olumsuzu iki şekilde yapılır: Geliver...gelmeyiver  veya  Geliverme

2) Yeterlilik Fiili : Fiil kök veya gövdelerine –a, -e ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime “bilmek” fiiliyle birleştirilir. Bu fiillerde bir işin yapılmasına gücün yetmesi, işi başarma anlamları vardır. Daima bitişik yazılır.  Yapabil-, gezebil-, okuyabil-...

                Yeterlilik fiillerinde genellikle olasılık anlamı görülür. Bu nedenle yeterlilik fiillerinin bulunduğu cümlelerde olasılık zarflarının kullanılması dil yanlışlığına yol açar.

Belki yarın köye dönerim. (Doğru)

Yarın köye gidebilirim. (Doğru)

Belki yarın köye gidebilirim. (Yanlış)

                Yeterlilik fiilinin olumsuzu üç şekilde yapılır: Alabilirim... (Alamam) (Almayabilirim) (Alamayabilirim)

                Yukarıdaki üç olumsuz yeterlilik fiilinin aralarında  anlam farkı vardır. Birincide kesinlik, ikincide kişinin kendisine bağlı olumsuzluk, üçüncüde ise kişinin elinde olmayan nedenlerden doğan olumsuzluk söz konusudur.

3) Sürerlilik Fiili : İki şekilde yapılır.

·          Fiil kök veya gövdelerine –a, -e ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime “durmak, kalmak, gelmek” fiilleriyle birleştirilir. Bu tür sürerlilik fiilleri daima bitişik yazılır. Uyuyakal-, gidedur-, süregel-...

·          Fiil kök veya gövdelerine –ıp, -ip, -up, -üp ekleri getirilir. Bu kelimelerden sonra “durmak, kalmak, gelmek” fiilleri kullanılır. Bu tür sürerlilik fiilleri ayrı yazılır. Konuşup dur-, gidip dur-, donup kal-, sürüp gel-...

Bu fiillerde, işin belli bir süre devam ettiği anlamı vardır. Sürerlilik fiillerinin olumsuzu yoktur.

4) Yaklaşma Fiili: Fiil kök veya gövdelerine –a, -e ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime, “yazmak” fiiliyle birleştirilir. Yaklaşma fiilleri bitişik yazılır. Düşeyaz-, öleyaz-...

                Bu fiillerde “olmadı ama az daha olacaktı, az kalsın oluyordu” anlamları vardır. Yaklaşma fiillerinin anlamı olumsuzdur. Bu nedenle yaklaşma fiilleri ayrıca olumsuz yapılamaz. Yani bu fiillerin görünümü olumlu, anlamı olumsuzdur.

NOT : Türkçe’de en çok kullanılan kurallı birleşik fiiller bunlardır. Bunlar iki fiilden oluşmuştur. Ayrıca bir fiilimsi, bir fiilden (ağlayacağı tut-, göresi gel-..) ; bir fiil , bir yardımcı fiilden  oluşan (hazırlanmış ol-, gider ol-, söyleyecek ol-...) kurallı birleşik fiiller de vardır.